wersja mobilna
Online: 314 Niedziela, 2016.10.02

Raporty

Bezpieczeństwo maszyn – zmiany w przepisach, krajowy rynek dystrybucji podzespołów

czwartek, 09 lipca 2009 11:33

Automatyka zabezpieczeniowa stanowi od wielu lat obszar rynku rozwijający się równolegle, choć niejako na uboczu głównego nurtu w branży, który związany jest z dostarczaniem klasycznych systemów sterowania i kontroli. Chociaż dobra koniunktura gospodarcza w ostatnich kilku latach przełożyła się na znaczący wzrost zapotrzebowania również na komponenty bezpieczeństwa stosowane w maszynach i na liniach technologicznych, krajowy rynek ich dostawców zmienił się nieznacznie. Cały czas obecne są tutaj te same firmy, które najczęściej specjalizują się tylko w tej relatywnie wąskiej dziedzinie techniki.

Spis treści » Normy, które należy znać
» NAjistotniejsze zmieny - EN ISO 13849-1 oraz PN-EN 62061
» Nowa dyrektywa maszynowa a dostawcy podzespołów
» Zróżnicowane produkty
» Pokaż wszystko

Oferują one jednocześnie szeroką gamę komponentów i usług w zakresie doboru oraz tworzenia systemów bezpieczeństwa. Na rozwój tytułowego rynku znaczący wpływ mają także regulacje prawne dotyczące zabezpieczeń stosowanych w maszynach i instalacjach przemysłowych. Pod koniec 2009 roku w życie wchodzi rozporządzenie wprowadzające przepisy tzw. Nowej Dyrektywy Maszynowej, a wraz z nim nowe normy związane z bezpieczeństwem funkcjonalnym. Z tych powodów znaczącą część raportu poświęcamy tym zagadnieniom, a następnie przyglądamy się sytuacji na krajowym rynku dystrybucji komponentów bezpieczeństwa.

Technika bezpieczeństwa nieodzownie związana jest z wymogami prawnymi, zarówno w postaci norm, standardów, jak i innych przepisów. Do ich stosowania zobowiązani są producenci maszyn, użytkownicy oraz dostawcy podzespołów bezpieczeństwa. Z tych powodów, przed dokonaniem przeglądu firm i produktów na rynku, omawiamy najistotniejsze przepisy, które powinien znać inżynier automatyk.

 

NORMY, KTÓRE NALEŻY ZNAĆ

Użytkownicy i dostawcy maszyn produkcyjnych zobowiązani są do stosowania się do wymogów zawartych w Dyrektywie Maszynowej (o dyrektywach piszemy w dalszej części raportu). Dotyczy to zarówno rozporządzenia wprowadzającego tę dyrektywę na terenie kraju, jak i różnorodnych norm, które zharmonizowane zostały z jej przepisami. W szczególności są to normy w zakresie automatyki zabezpieczeniowej i bezpieczeństwa funkcjonalnego maszyn.

Wymienione w artykule normy to jedynie kilka najistotniejszych przepisów, które muszą brać pod uwagę producenci maszyn i dostawcy komponentów do nich. Istnieje też szereg innych norm, które są zharmonizowane z Dyrektywą Maszynową i powinny być brane pod uwagę przy projektowaniu systemów bezpieczeństwa, przykładowo:

PN-EN 294:1992 (Bezpieczeństwo maszyn – Odległości bezpieczeństwa uniemożliwiające sięganie kończynami górnymi do stref niebezpiecznych),

PN-EN 953:1999 (Maszyny. Bezpieczeństwo – Osłony – Ogólne wymagania dotyczące projektowania i budowy osłon stałych i ruchomych),

PN-EN 999:2002 (Maszyny. Bezpieczeństwo – Umiejscowienie wyposażenia ochronnego ze względu na prędkości zbliżania części ciała człowieka). Ustawodawca określił również wymagania dotyczące doboru i działania poszczególnych komponentów systemów bezpieczeństwa (i generalnie systemów sterowania). Mogą one dotyczyć np. wyposażenia do zatrzymywania awaryjnego lub urządzeń sterujących, przykładowo:

PN-EN 418:1999 (Maszyny – Bezpieczeństwo – Wyposażenie do zatrzymywania awaryjnego – Aspekty funkcjonalne – Zasady projektowania),

PN-EN 574:1999 (Maszyny – Bezpieczeństwo – Oburęczne urządzenia sterujące – Aspekty funkcjonalne – Zasady projektowania),

PN-EN 1088:2001 (Maszyny – Bezpieczeństwo – Urządzenia blokujące sprzężone z osłonami – Zasady projektowania i doboru).

W przypadku tych ostatnich przez wiele lat najistotniejsza była norma PN-EN 954-1 (Maszyny – Bezpieczeństwo – Elementy systemów sterowania związane z bezpieczeństwem – Część 1: Ogólne zasady projektowania). Zawiera ona wymogi dotyczące elementów systemów sterowania maszyn (mechanicznych i elektrycznych), które związane są z bezpieczeństwem, a także różnorodne inne kwestie oraz wytyczne dla projektantów systemów sterujących.

W normie tej, która w deterministyczny sposób określa możliwość wystąpienia awarii, omówiono także sposób wyznaczania wymaganej kategorii bezpieczeństwa i określania, czy tworzony system bezpieczeństwa będzie spełniał te warunki (patrz ramka).

Najpopularniejsze produkty

Rys.1 Najchętniej kupowane przez polskich klientów komponenty bezpieczeństwa (na niebiesko) oraz najlepsze komponenty dla dostawców – zarówno pod względem obrotów, jak i możliwych zysków (na zielono); (źródło: redakcyjne badanie rynku)

Podzespoły systemów bezpieczeństwa, które są najchętniej kupowane przez klientów, to zdaniem polskich dostawców niezmiennie wyłączniki bezpieczeństwa oraz moduły bezpieczeństwa. Szybko rośnie też sprzedaż urządzeń optoelektronicznych, które jeszcze kilka lat temu były produktami często zbyt drogimi do wykorzystywania w popularnych aplikacjach.

Na wykresie przedstawiono też produkty będące „najlepszymi dla dostawców”, czyli takie, które pozwalają na osiągnięcie największych zysków ze sprzedaży i są najchętniej umieszczane w ofercie handlowej firm działających w branży.

Ostatnia z wymienionych kategoryzacji wymaga komentarza, gdyż rozgraniczyć należy wysokości możliwych marż dla każdego z produktów od wielkości sprzedaży podzespołów danego typu – cechy te są bowiem zazwyczaj sobie przeciwstawne.

O ile bowiem do grupy produktów najdroższych i dających możliwość osiągnięcia największych zysków należą kurtyny świetlne i inne podzespoły optoelektroniczne, są one też sprzedawane w najmniejszych wolumenach – zazwyczaj w pojedynczych sztukach.

Z kolei najwięcej sprzedaje się u nas komponentów najtańszych – wyłączników i czujników bezpieczeństwa oraz urządzeń o średnich cenach – przede wszystkim modułów bezpieczeństwa. Chociaż podobne zróżnicowanie pod względem marż i wolumenów dotyczyć może ogółu podzespołów automatyki, w przypadku komponentów bezpieczeństwa jest ono szczególnie widoczne.

TABELA 1. Oferta polskich dostawców w zakresie podzespołów bezpieczeństwa

PN-EN 954-1 była przez wiele lat jednym z głównych przepisów stosowanych przez dostawców maszyn i,wraz z takimi normami jak PN-EN 1050, pozwalała m.in. na szacowanie poziomu bezpieczeństwa dla systemów sterowania. Była ona jednak często krytykowana za braki związane m.in. z defi niowaniem żywotności urządzeń.

W szczególności dotyczyło to prezentowanego w niej deterministycznego podejścia do bezpieczeństwa maszyn, czyli braku wzięcia pod uwagę takich zagadnień jak niezawodność i prawdopodobieństwo awarii komponentów o charakterze probabilistycznym.

Czynniki te wpływać bowiem mogą w istotny sposób na działanie systemu bezpieczeństwa. Zostały one wzięte pod uwagę przy opracowywaniu normy EN ISO 13849-1, która w praktyce zastąpi niebawem PN -EN 954-1 i omawiana jest w dalszej części raportu.

Do innych istotnych norm branżowych zaliczyć można PN-EN 61508-1 (Bezpieczeństwo funkcjonalne elektrycznych / elektronicznych / programowalnych elektronicznych systemów związanych z bezpieczeństwem) oraz PN-EN 61511-1 (Bezpieczeństwo funkcjonalne – Przyrządowe systemy bezpieczeństwa do sektora procesów przemysłowych).

Ponieważ zostały one wprowadzone metodą uznaniową i nie są zharmonizowane z Dyrektywą Maszynową, zaleca się jednak stosowanie w pierwszej kolejności PN-EN 954-1. Wymienione w poprzednim akapicie normy opisują ogólne specyfikacje w sposób dotyczący całych systemów i podają zalecenia techniczne związane z zapobieganiem awariom.

TABELA 1.cd. Oferta polskich dostawców w zakresie podzespołów bezpieczeństwa

W szczególności pierwsza z nich, PN-EN 61508-1, wyróżnia poziomy nienaruszalności bezpieczeństwa urządzeń SIL (Safety Integrity Level) i pozwala na określanie stopnia bezpieczeństwa dla dużych i kompleksowych instalacji przemysłowych.

Podejście to różni się od przedstawionego w PN-EN 954-1, które jest deterministyczne, choć istnieje możliwość jednokierunkowej konwersji z normy PN-EN 61508- 1, czyli poziomu SIL, na kategorie zgodne z PN-EN 954-1. Druga z wymienionych norm, PN-EN 61511-1, jest normą sektorową, która dotyczy bezpieczeństwa funkcjonalnego w przemyśle procesowym i obejmuje kompletne układy zabezpieczające różne instalacje przemysłowe.



 

zobacz wszystkie Nowe produkty

Ręczny miernik wilgotności drewna i materiałów budowlanych

2016-09-30   |
Ręczny miernik wilgotności drewna i materiałów budowlanych

Firma Gardco wprowadziła do oferty ręczny miernik wilgotności drewna i materiałów budowlanych, takich jak płyty ścienne, masa szpachlowa, karton, beton czy tynk. Jest to przyrząd łatwy w obsłudze, sygnalizujący wynik pomiaru (Low/Medium/High) na wbudowanym wyświetlaczu oraz dodatkowo generujący sygnał dźwiękowy, którego ton zmienia się wraz ze zmianą poziomu wilgoci.
czytaj więcej

Komputery panelowe z certyfikatem EN50155 dla taboru kolejowego

2016-09-30   |
Komputery panelowe z certyfikatem EN50155 dla taboru kolejowego

Oferta komputerów panelowych firmy Ibase Technology, przeznaczonych dla taboru kolejowego powiększyła się o dwa nowe modele z certyfikatem EN50155: Bytem-123-PC i Bytem-103-PC. Są to komputery o chłodzeniu pasywnym, zapewniające bezgłośną pracę w szerokim zakresie temperatur otoczenia.
czytaj więcej

Nowy numer APA