Rozporządzenie GPSR wprowadza m.in. obowiązek jednoznacznej identyfikacji producenta. Każdy produkt lub jego opakowanie musi zawierać czytelne i trwałe informacje umożliwiające ustalenie podmiotu odpowiedzialnego za jego wprowadzenie do obrotu, takie jak nazwa przedsiębiorstwa i adres kontaktowy. Regulacja wprowadza też wymóg podawania unikalnego identyfikatora produktu, w postaci kodu QR lub innego oznaczenia cyfrowego, umożliwiającego prześledzenie jego drogi w całym łańcuchu dostaw. Pozwoli to na szybkie i jednoznaczne ustalenie pochodzenia produktu oraz weryfikację jego zgodności, zarówno przez organy nadzoru, jak i przez konsumentów. W połączeniu z koniecznością przechowywania dokumentacji technicznej i deklaracji zgodności przez okres co najmniej dziesięciu lat od momentu wprowadzenia produktu na rynek, tworzy to kompletny, spójny system umożliwiający długoterminowe monitorowanie bezpieczeństwa produktów.
GPSR narzuca również wymóg oznakowania w językach lokalnych. Produkty oferowane na rynku Unii Europejskiej muszą być opatrzone etykietami, instrukcjami oraz ostrzeżeniami w języku albo językach urzędowych w państwie, w którym są sprzedawane. Wprowadza to dodatkową złożoność operacyjną dla producentów, którzy muszą zarządzać wieloma wersjami oznaczeń i dokumentacji. W przypadku produktów objętych dodatkowymi regulacjami sektorowymi, GPSR wymaga również jednoznacznego wykazania zgodności z odpowiednimi normami, np. poprzez oznakowanie CE, gdy ma ono zastosowanie.
Ważne są też wytyczne dotyczące wycofywania produktów z rynku. Oznakowanie musi umożliwiać szybkie zidentyfikowanie wadliwych partii. Ma to na celu usprawnienie ich wycofywania z obrotu i ograniczenie negatywnych skutków takich działań. W praktyce oznacza konieczność zapewnienia wysokiej jakości i spójności danych identyfikacyjnych, bo od ich poprawności zależy skuteczność działań naprawczych oraz bezpieczeństwo konsumentów.
ZNACZENIE GPSR
Rozporządzenie GPSR ujednolica poziom bezpieczeństwa produktów w UE i dostosowuje wymogi w tym zakresie do realiów rynku, uwzględniając m.in. dynamiczny rozwój sprzedaży internetowej. Wzmacniając mechanizmy nadzoru rynku i umożliwiając szybsze identyfikowanie i wycofywanie niebezpiecznych produktów, co bezpośrednio przekłada się na zwiększenie ochrony konsumentów, stanowi także odpowiedź na rosnącą złożoność łańcuchów dostaw i globalizację produkcji.
Z punktu widzenia konsumenta regulacja przyczynia się do zwiększenia poziomu bezpieczeństwa przez uwzględnienie nowych typów ryzyka, poprawę identyfikowalności produktów i wzmocnienie nadzoru rynku. Jednocześnie zwiększa przejrzystość informacji o produktach i zaufanie użytkowników końcowych, zapewniając jednolite warunki funkcjonowania rynku wewnętrznego.
Dla producentów rozporządzenie GPSR ma głównie wymiar prawny oraz operacyjny. Niezgodność z jego wymaganiami może prowadzić do poważnych konsekwencji, takich jak przymusowe wycofanie produktów z rynku. To wiąże się z bezpośrednimi stratami finansowymi i ryzykiem utraty reputacji. Organy nadzoru mogą nakładać na producentów kary finansowe, o wysokości ustalanej na poziomie państw członkowskich i wprowadzać ograniczenia w dostępie ich produktów do rynku unijnego. Dodatkowo, wytwórcy mogą ponosić odpowiedzialność cywilną za szkody spowodowane przez niebezpieczne produkty, a powtarzające się naruszenia mogą intensyfikować kontrole ze strony organów nadzoru. To generuje dodatkowe obciążenia operacyjne.
KOGO DOTYCZY GPSR?
Obowiązek stosowania się do wymogów GPSR dotyczy szerokiego zakresu podmiotów w łańcuchu dostaw. Producent odpowiada za zapewnienie zgodności produktów z wymogami bezpieczeństwa, jego oznakowanie i zapewnienie identyfikowalności, a także za monitorowanie bezpieczeństwa po ich wprowadzeniu do obrotu i współpracę z organami nadzoru rynku. Importer musi weryfikować, czy produkty wprowadzane na rynek UE pochodzące spoza Unii Europejskiej spełniają wymagania regulacyjne, w tym w zakresie oznakowania i dokumentacji. Dystrybutor również odpowiada za to, by produkty spełniały wymagania GPSR, zwłaszcza w zakresie identyfikacji i bezpieczeństwa.
Istotną rolę odgrywają też organy nadzoru rynku, wyznaczane przez państwa członkowskie, które są odpowiedzialne za monitorowanie zgodności produktów, prowadzenie kontroli, testy wyrobów oraz nakładanie sankcji w przypadku naruszeń. Państwa członkowskie są zaś zobowiązane do zapewnienia odpowiednich zasobów do skutecznego egzekwowania przepisów. W przypadku producentów spoza Unii Europejskiej istotną funkcję pełnią upoważnieni przedstawiciele działający na terenie Unii, którzy odpowiadają za zapewnienie zgodności produktów z wymaganiami GPSR.
Nie wszystkie produkty są objęte zakresem tytułowej regulacji. GPSR nie znajduje zastosowania w odniesieniu do wyrobów podlegających szczegółowym przepisom sektorowym, takich jak wyroby medyczne, produkty spożywcze i materiały mające kontakt z żywnością, produkty farmaceutyczne, pojazdy mechaniczne wraz z ich komponentami, a także statki powietrzne i wyposażenie morskie. Wyłączone są również niektóre produkty używane, w szczególności antyki i wyroby przeznaczone do naprawy, o ile ich charakter jest jednoznacznie określony. Generalnie, GPSR ma zastosowanie przede wszystkim tam, gdzie brak jest bardziej szczegółowych przepisów.
GPSR A KONTROLA JAKOŚCI OZNACZEŃ
Wprowadzenie rozporządzenia GPSR zwiększa wymagania dotyczące poprawności, czytelności i kompletności oznakowania produktów. To w praktyce przekłada się na konieczność wdrożenia zaawansowanych mechanizmów kontroli jakości. Ponieważ oznaczenia produktów obejmują nie tylko podstawowe informacje identyfikacyjne, ale także dane producenta, ostrzeżenia, instrukcje użytkowania oraz elementy umożliwiające śledzenie produktu w całym cyklu życia, przy dużych wolumenach i wysokiej zmienności asortymentu ich ręczna kontrola staje się niewystarczająca i podatna na błędy.
Istotnym aspektem jest też rosnąca potrzeba elastyczności systemów kontroli jakości, wynikająca z konieczności obsługi różnych formatów produktów i częstych zmian w oznakowaniu, np. związanych z różnymi rynkami docelowymi. Z punktu widzenia zgodności z GPSR kluczowe znaczenie ma również zapewnienie spójności danych pomiędzy fizycznym oznakowaniem produktu a informacjami funkcjonującymi w systemach cyfrowych, w tym w kanałach sprzedaży online. Błędy w tym zakresie mogą prowadzić do naruszenia przepisów oraz konieczności wycofania produktu z rynku. Automatyzacja kontroli jakości pozwala ograniczyć to ryzyko poprzez ciągłą weryfikację danych oraz rejestrowanie wyników kontroli. Kluczowe jest też centralne zarządzanie danymi produktowymi i automatyczne przypisywanie właściwych oznaczeń do konkretnych partii produkcyjnych.
W rezultacie rozporządzenie GPSR, chociaż formalnie nie odnosi się do produkcji, w praktyce wymusza wdrożenie zaawansowanych systemów automatyki i kontroli jakości, które są w stanie zapewnić powtarzalność, bezbłędność i kompletność oznaczeń produktów w warunkach przemysłowych. Automatyczne systemy identyfikacji są również wymagane do sprawnej lokalizacji wadliwych partii.
Systemy wizyjne stanowią obecnie podstawowe narzędzie wspierające w zapewnieniu zgodności z wymaganiami GPSR, umożliwiając automatyczną inspekcję etykiet i oznaczeń bezpośrednio na linii produkcyjnej. Wykorzystują one techniki przetwarzania obrazu do weryfikacji obecności etykiety, poprawności jej umiejscowienia oraz jakości druku. Zaawansowane funkcje OCR (Optical Character Recognition) oraz OCV (Optical Character Verification) pozwalają na odczyt i walidację tekstu, co umożliwia sprawdzenie zgodności numerów seryjnych, kodów partii i informacji identyfikacyjnych z danymi systemów nadrzędnych. Dzięki temu możliwe są: wykrycie niezgodności w czasie rzeczywistym i eliminacja wadliwych produktów jeszcze przed ich wprowadzeniem do obrotu.
Monika Jaworowska
