Zmiany w prawie energetycznym

Planowane modyfikacje mają wzmocnić pozycję odbiorcy końcowego energii elektrycznej, usprawnić proces przyłączania do sieci elektroenergetycznej i zoptymalizować wykorzystanie istniejącej infrastruktury. Zmiany wynikają z konieczności dostosowania polskiego prawa do następujących regulacji unijnych: dyrektywy 2024/1711, rozporządzenia 2024/1747 oraz rozporządzenia 2024/1106.

DYREKTYWA 2024/1711

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej 2024/1711 z dnia 13 czerwca 2024 r. zmienia dwie dyrektywy: 2018/2001, w sprawie promowania energii ze źródeł odnawialnych, oraz 2019/944, w sprawie wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej. Jeżeli chodzi o tę drugą, którą zmodyfikowano w większym stopniu, to dodano albo zmieniono w niej m.in. definicje:

• „odbiorcy aktywnego”, czyli odbiorcy końcowego, który zużywa albo magazynuje energię elektryczną wytwarzaną na swoim terenie lub wytworzoną we własnym zakresie, albo sprzedaje ją, o ile nie jest to jego podstawowa działalność gospodarcza ani zawodowa;
• „dzielenia się energią”, czyli prosumpcji energii odnawialnej przez odbiorców aktywnych;
• „umowy na dostawy energii elektrycznej na czas określony po stałej cenie”.

Zmieniono również treść akapitu dotyczącego swobody zakupu energii elektrycznej od wybranych dostawców, którą państwa członkowskie powinny zapewnić wszystkim odbiorcom, a także dodano artykuł dotyczący elastycznych umów przyłączeniowych.

Te ostatnie są definiowane jako zbiór uzgodnionych warunków przyłączenia mocy elektrycznej do sieci, który obejmuje warunki ograniczania i kontrolowania wprowadzania energii elektrycznej do sieci przesyłowej lub sieci dystrybucyjnej i pobierania jej z nich. Ramy umożliwiające operatorom systemów przesyłowych i dystrybucyjnych oferowanie elastycznych umów przyłączeniowych na obszarach, na których przepustowość sieci jest ograniczona albo gdzie nie ma przepustowości sieci dostępnej dla nowych przyłączeń, określać ma właściwy organ regulacyjny. Dostawcy powinni móc oferować klientom umowy na dostawy energii elektrycznej na czas określony po stałej cenie, jak i umowy z cenami dynamicznymi. Oprócz tego wszyscy odbiorcy mają mieć prawo do dzielenia się energią w charakterze odbiorców aktywnych, opierając się na porozumieniach prywatnych albo tych zawartych za pośrednictwem podmiotu prawnego.

Polskie prawo energetyczne wymaga dostosowania do tych zmian. Trzeba m.in. poszerzyć prawa podmiotów, które ubiegają się o przyłączenie do sieci elektroenergetycznej tam, gdzie występują ograniczenia w tym zakresie, przez możliwość zawierania niegwarantowanych elastycznych umów przyłączeniowych. Konieczne jest także zwiększenie ochrony odbiorców energii elektrycznej przez uniezależnienie rachunków od krótkoterminowych zmian cen na rynku energii, dzięki nałożeniu na dostawców obowiązku oferowania umów na czas określony z gwarancją stałej ceny. Dodatkowo, od operatorów systemów dystrybucyjnych powinno się wymagać, aby informowali o dostępnej mocy przyłączeniowej, kryteriach jej obliczania i statusie rozpatrywania wniosków o przyłączenie, które będzie można składać w formie elektronicznej.

CO WNIOSŁO ROZPORZĄDZENIE 2024/1747?

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej 2024/1747 również z dnia 13 czerwca 2024 r. zmienia rozporządzenia: 2019/942, ustanawiające Agencję Unii Europejskiej ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki, oraz 2019/943, w sprawie rynku wewnętrznego energii elektrycznej. Modyfikacji dokonano w celu poprawy struktury unijnego rynku energii elektrycznej.

Przykładowo, w drugim z powyższych dokumentów, który został zmieniony w większym stopniu, wprowadzono kilka definicji. Doprecyzowano w nim m.in. takie terminy, jak:

• „godzina szczytu”, w której zgodnie z prognozami operatorów systemów przesyłowych oczekuje się, że zużycie energii elektrycznej brutto lub zużycie brutto energii elektrycznej wytworzonej ze źródeł innych niż źródła odnawialne lub hurtowa cena energii elektrycznej na rynku kolejnego dnia będą najwyższe;
• „wygładzanie profilu zapotrzebowania”, czyli zdolność uczestników rynku do ograniczenia zużycia energii elektrycznej z sieci w godzinach szczytu na żądanie operatora systemu;
• „produkt wygładzający profil zapotrzebowania” – rozwiązanie, za pośrednictwem którego uczestnicy rynku zapewnią operatorom systemów wygładzanie profilu zapotrzebowania;
• „dwukierunkowy kontrakt różnicowy”, czyli umowa pomiędzy operatorem jednostki wytwarzania energii a kontrahentem, zazwyczaj podmiotem publicznym, która zapewnia ochronę minimalnej opłaty, jak i ograniczenie tej maksymalnej;
• „umowa zakupu energii elektrycznej” (Power Purchase Agreement, PPA), czyli umowa, na mocy której osoba fizyczna lub prawna zgadza się na zakup energii elektrycznej od jej wytwórcy na zasadach rynkowych;
• „elastyczność”, czyli zdolność systemu elektroenergetycznego do dostosowania się do zmiennych modeli wytwarzania, zużycia i dostępności sieci;
• „specjalne urządzenie pomiarowe”, połączone ze sprzętem lub w niego wbudowane, za pośrednictwem którego operatorzy systemów przesyłowych i dystrybucyjnych mogą, za zgodą odbiorcy końcowego, pozyskiwać dane w celu obserwowania i rozliczania poboru oraz świadczyć usługi w zakresie elastyczności, w tym z jednostek magazynowania energii.

Zmiany wprowadzone w rozporządzeniu 2024/1747 nakładają na państwa członkowskie określone obowiązki. Powinny np. ustanowić zasady i wymogi dotyczące procedur walidacji danych ze specjalnych urządzeń pomiarowych w celu kontroli oraz zapewnienia jakości i spójności wyników pomiaru oraz interoperacyjności. Ponadto kraje członkowskie zobowiązano do propagowania umów zakupu energii elektrycznej PPA przez usuwanie nieuzasadnionych barier i nieproporcjonalnych lub dyskryminujących procedur i opłat, z myślą o zapewnieniu przewidywalnych cen i o osiągnięciu celów określonych w krajowych planach w zakresie oszczędności energii i wpływu na klimat. Z drugiej strony, jeżeli zostanie ogłoszony regionalny albo obejmujący całą Unię kryzys związany z cenami energii elektrycznej, państwa członkowskie mogą zwrócić się do operatorów systemów, aby zaproponowali zakup produktów wygładzających profil zapotrzebowania na energię elektryczną w celu jego zmniejszenia w godzinach szczytu.

Kilka kwestii uregulowanych w rozporządzeniu 2024/1747 wymaga dostosowania polskiego prawa energetycznego. Przykładem są zmiany w systemie taryfowania energii elektrycznej, zachęcające operatorów elektroenergetycznych systemów przesyłowych i dystrybucyjnych do korzystania z usług w zakresie elastyczności, w szczególności do reagowania na rzeczywiste zapotrzebowanie, czy z magazynowania energii oraz skłaniających ich do integracji energii ze źródeł odnawialnych. Trzeba także nałożyć obowiązek współpracy między operatorami systemów dystrybucyjnych i operatorem systemu przesyłowego przy publikacji informacji na temat mocy dostępnych na potrzeby nowych przyłączeń.

ROZPORZĄDZENIE 2024/1106

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej 2024/1106 z dnia 11 kwietnia 2024 r. zmienia rozporządzenia 1227/2011, w sprawie integralności oraz przejrzystości hurtowego rynku energii, oraz 2019/942, które ustanawiało Agencję Unii Europejskiej ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki. Modyfikacje miały zwiększyć ochronę Unii przed manipulacjami na hurtowym rynku energii.

O definicję tych ostatnich został uzupełniony pierwszy z wymienionych dokumentów. Zgodnie z nią manipulacja oznacza zawieranie transakcji albo składanie, zmienianie lub wycofanie zlecenia, jak i wszelkie inne zachowania, w tym fikcyjne mechanizmy oraz wszelkie inne formy oszustwa albo podstępu, dotyczące produktów energetycznych sprzedawanych w obrocie hurtowym, które generują fałszywe albo wprowadzające w błąd sygnały o podaży tych produktów, popycie na nie albo ich cenie. Za manipulację uznaje się również transakcje albo zlecenia, przez które osoba lub osoby działające w porozumieniu wpływają na cenę produktów tego typu, utrzymując ją na sztucznym poziomie – o ile nie wykażą, że przyczyny takiego postępowania są zgodne z prawem.

Wejście w życie rozporządzenia 2024/1106 wymaga dostosowania polskiego prawa energetycznego przez m.in.: zwiększenie zakresu kompetencji prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, rozszerzenie katalogu naruszeń, za które organ ten może wymierzać kary administracyjne, dostosowanie tych ostatnich oraz sankcji nakładanych przez sąd i rozszerzenie obowiązków uczestników rynku w zakresie tworzonych i utrzymywanych mechanizmów oraz procedur.

PLANOWANA NOWELIZACJA

Podsumowując, planowane zmiany w Ustawie o prawie energetycznym, które wprowadzą wytyczne dyrektywy 2024/1711, rozporządzenia 2024/1747 i rozporządzenia 2024/1106, obejmą:

• rozwiązania, które zwiększą elastyczność sieci elektroenergetycznej, dzięki możliwości zawierania elastycznych umów przyłączeniowych;
• zobowiązanie dostawców energii elektrycznej do oferowania odbiorcom umów sprzedaży energii na czas określony ze stałą ceną;
• zmiany w zakresie ustalania taryf dla usług dystrybucji oraz przesyłania energii elektrycznej;
• rozwiązania optymalizujące wykorzystanie istniejącej infrastruktury sieciowej;
• nałożenie obowiązku informacyjnego i obowiązku współpracy operatorów systemu przesyłowego i dystrybucyjnego w zakresie procesu przyłączania do sieci, ułatwienie i zwiększenie jego transparentności, rozwiązania uproszczające go i zwiększające liczbę obiektów możliwych do przyłączenia.

W rezultacie urealni to i zoptymalizuje proces planowania rozwoju sieci elektroenergetycznej. Istotne będą również rozwiązania umożliwiające tworzenie specjalnych obszarów dla rozwoju infrastruktury sieciowej i magazynowania energii oraz zwiększenie kompetencji URE.

WCZEŚNIEJSZE ZMIANY

Jak pisaliśmy we wstępie, poprzednia nowelizacja prawa energetycznego weszła w życie w 2023 r. (we wrześniu), na mocy ustawy z 28 lipca 2023 r. Jedna z najważniejszych zmian, jakie zostały wówczas wprowadzone, dotyczyła linii bezpośredniej. Jest ona definiowana jako linia elektroenergetyczna łącząca wydzieloną jednostkę wytwórczą z wydzielonym odbiorcą w celu bezpośredniego dostarczania do niego energii elektrycznej. W ten sposób określana jest także linia elektroenergetyczna łącząca jednostkę wytwórczą z przedsiębiorstwem energetycznym innym niż wytwarzające energię elektryczną w tej jednostce, które prowadzi działalność gospodarczą w zakresie obrotu energią elektryczną. Wydzielona jednostka wytwórcza to z kolei taka, z której całą wytworzoną energię elektryczną bezpośrednio dostarcza się do wydzielonego odbiorcy, czyli takiego, który nie jest przyłączony do sieci elektroenergetycznej albo jest do niej przyłączony w sposób uniemożliwiający wprowadzanie energii elektrycznej wytworzonej w wydzielonej jednostce wytwórczej do tej sieci. Bezpośrednie dostarczanie energii elektrycznej polega natomiast na jej dostawie realizowanej bez wykorzystania sieci elektroenergetycznej albo z wykorzystaniem sieci należącej do przedsiębiorstwa energetycznego wykonującego działalność gospodarczą w zakresie obrotu energią elektryczną.

Innymi słowy, linia bezpośrednia pozwala na łączenie wytwórców energii elektrycznej oraz jej odbiorców z pominięciem sieci dystrybucyjnej. Wcześniej było to rozwiązanie zarezerwowane wyłącznie dla odbiorców energii trwale odłączonych od sieci elektroenergetycznej. Od września 2023 r. z linii bezpośrednich mogą korzystać również ci do niej podłączeni. Na tej zmianie skorzystały przede wszystkim zakłady przemysłowe, które za pośrednictwem linii tego rodzaju pobierają energię elektryczną produkowaną w instalacjach OZE znajdujących się w pobliżu ich fabryk. Dzięki temu inwestowanie w zasilanie z odnawialnych źródeł stało się dla przedsiębiorców jeszcze bardziej opłacalne. Poza tym, nie tylko uniezależniają się oni od sieci elektroenergetycznej, ale i ją odciążają.

Monika Jaworowska