Maszyny i systemy automatyki

Krajowy sektor produkcji maszyn i urządzeń to branża, która w ostatnich latach nie tylko doświadcza regularnych wzrostów, ale też wytwarza coraz bardziej zaawansowane technicznie produkty. Trafiają one do odbiorców przemysłowych w kraju, a także na eksport - firmy OEM i inni wytwórcy są bowiem coraz lepiej rozpoznawalni również przez klientów zagranicznych. Sprzyja temu wykorzystanie markowych komponentów i coraz większe know-how, które zgromadziły rodzime przedsiębiorstwa. Przedstawiamy pierwszą z analiz tegorocznego informatora, w której dokonujemy przeglądu kluczowych grup produktów oraz obszarów rynku istotnych dla działalności wymienionych firm.

Maszyny i systemy automatyki

Sterowniki i kontrolery przemysłowe

Sterowniki programowalne to kluczowa część przemysłowych systemów automatyki, układów sterowania pracą maszyn i szeregu innych aplikacji. Opracowania na ich temat publikujemy regularnie w IRA oraz APA już od ponad dekady, co pozwala na dobrą obserwację zmian na omawianym rynku. Bieżącą analizę traktujemy jako aktualizację poprzednio publikowanych informacji w IRA 2019, skupiając się w niej na wskazaniu najważniejszych trendów technologicznych oraz omówieniu bieżącego stanu rynku.

PLC muszą być niezawodne, markowe i... tanie

 
Dostawcy PLC, PAC i pokrewnych produktów

Wymogi stawiane sterownikom przez ich odbiorców są bardzo różne, zwykle zależne od tworzonej aplikacji, przyzwyczajeń inżynierów i wielu innych czynników. Po zebraniu kilkudziesięciu odpowiedzi ankietowych stworzyliśmy listę najczęstszych preferencji zakupowych polskich klientów. Czołowe miejsca zajmują wymienione w śródtytule "niezawodność i czas bezawaryjnej pracy" oraz "koszty zakupu".

Obydwa wymogi są zrozumiałe, bowiem stanowią one tak naprawdę genezę stworzenia sterowników programowalnych. Właśnie kwestie niezawodnościowe, możliwość pracy w trudnych warunkach środowiskowych, działanie w trybie 24/7, itd. były tymi, które pod koniec lat 60. doprowadziły do powstania nowej generacji urządzeń.

Również od PLC, które dzisiaj kontrolują pracę maszyn czy linii technologicznej, bezwzględnie wymaga się wieloletniej poprawności działania, przez co wymogi jakościowe i niezawodnościowe niezmiennie stawiane są na pierwszym miejscu.

 
Najczęściej kupowane przez polskich klientów PLC i inne urządzenia wchodzące w skład systemów sterowania

Trzecie i czwarte miejsca zajęły: marka producenta oraz łatwość programowania (i ogólnie wdrażania). Należy skomentować kwestie marki, bowiem powiązana jest ona zarówno z niezawodnością samych produktów, jak też standardem stosowanym w danym zakładzie oraz tzw. listami preferowanych dostawców. Bardzo często polityka firmy czy koncernu narzuca stosowanie danych typów sterowników (tj. pochodzących od określonych producentów), co jest zresztą dużym utrudnieniem w działalności dla dostawców spoza owej listy, szczególnie firm lokalnych.

Dla klientów liczą się także: możliwości łatwej rozbudowy (dostępność modułów dodatkowych), możliwości komunikacyjne (dotyczy zarówno sieci polowych, jak też ethernetowych) oraz parametry wydajnościowe sterowników. Te ostatnie zresztą szybko poprawiają się, co jest pochodną ogólnego rozwoju elektroniki i technologii IT. Zgodnie z komentarzami dostawców kolejne generacje PLC zapewniają szybki przyrost możliwości obliczeniowych i komunikacyjnych, a także funkcjonalności (np. zdalnego dostępu do danych, zdalnej konfiguracji).

Leszek Jabłoński

Sabur

  • Jakimi PLC są zainteresowani lokalni odbiorcy? Jakie cechy urządzeń są dla nich kluczowe?

Zainteresowanie sterownikami uzależnione jest od wielkości instalacji, która ma być zautomatyzowana. Trudno jednoznacznie stwierdzić, który z typów sterowników jest popularniejszy. Tak samo wygląda sytuacja z we/wy i szybkością obliczeniową.

Często występują instalacje automatyki, które integrują systemy automatyki producenta poprzez interfejsy komunikacyjne. Powoduje to z jednej strony ograniczenie zapotrzebowania na we/wy, z drugiej zaś - dzięki większej ilości danych odczytywanych z dedykowanej automatyki producenta - lepszą jakość sterowania, jak również diagnostykę.

Producenci maszyn cenią przede wszystkim niezawodność sprzętu. Coraz częściej doceniają też możliwości zdalnej diagnostyki oraz serwisu - w tym przypadku ważne jest to, aby dostęp zdalny był dostępem bezpiecznym. Integratorzy systemów zwracają uwagę na preferencję klienta oraz, jeżeli jest taka możliwość, na zdalną diagnostykę i serwis.

Ważnym aspektem przy kompletacji jest pełna kompatybilność używanego sprzętu. Taką pełną kompatybilność zapewnia producent, który projektuje i produkuje CPU, moduły I/O oraz rozszerzenia. Ważnym aspektem tego zagadnienia jest również fakt, aby narzędzie do budowania aplikacji na sterowniki było od tego samego producenta, co sterowniki. Połączenie takie zapewnia bezproblemowe tworzenie systemów automatyki, jak również optymalne wykorzystanie ich możliwości.

  • Co zmieniało się w poprzednich latach w technologiach i funkcjonalności PLC? Jakie technologie IT są implementowane w omawianym obszarze?

W ostatnich latach coraz popularniejsze stawały się możliwości zdalnego dostępu - webserwery czy obsługa plików użytkownika. PLC coraz bardziej przypominają komputery, sterowniki mają też coraz szersze możliwości integracji. Z uwagi na to, że coraz popularniejsze stają się systemy rozproszone czy zdalny dostęp, rosnącą wagę przykłada się też do kwestii cyberbezpieczeństwa.

Produkty rozwijają się w kierunku coraz większej integracji z systemami informatycznymi, większej elastyczności, dostępu do języków programowania wysokiego poziomu, możliwości wgrywania programu "w locie" czy integracji z systemami IoT (Przemysł 4.0). Równie ważne jak samo oprogramowanie jest to, aby było ono intuicyjne i funkcjonalne. Technologie przechodzące z branży IT do PLC/PAC to przede wszystkim: webserwer, serwer FTP, obsługa SNTP, SNMP, obsługa protokołów informatycznych i standardów komunikacyjnych oraz wspomniane wcześniej kwestie cyberbezpieczeństwa.

Przemysł i maszyny

 
Najważniejsze dla klientów cechy sterowników brane pod uwagę przy decyzjach zakupowych

Pierwotnym i jednocześnie cały czas najważniejszym obszarem zastosowań PLC jest przemysł. Dotyczy to w szczególności branży produkcji dyskretnej, m.in.: spożywczej oraz motoryzacyjnej, a także sektora produkcji maszyn i urządzeń (tzw. OEM). Na miejscach poza podium znalazły się: rynek chemiczny (czyli branża procesowa) oraz energetyka, zaś niewiele dalej obszar automatyki budynkowej (głównie obiekty komercyjne, użyteczności publicznej, itp.). Większych zmian w stosunku do poprzednio publikowanych w APA oraz IRA statystyk nie widać - w każdym razie nie na tym poziomie ogólności.

Trzy wymienione wcześniej czołowe branże pozostaną dla dostawców PLC najważniejsze również w przyszłości. Zdaniem respondentów można prognozować utrzymanie się popytu ze strony przede wszystkim wytwórców maszyn oraz producentów (i firm wykonujących dla nich zlecenia) z branży spożywczej.

Działający w kraju oferenci sterowników jako perspektywiczne wymieniali również sektor motoryzacyjny, energetykę, branżę opakowaniową oraz budownictwo. Jeżeli w gospodarce nie nastąpią większe zmiany na poziomie makroekonomicznym, to również w przypadku sektorów generujących największy popyt na sterowniki nie ma co spodziewać się rewolucji.

Sterowanie PC-based coraz popularniejsze...

 
Popularne w kraju marki PLC - zestawienie nie odzwierciedla udziałów firm w rynku; Rockwell Automation obejmuje również wskazania marki Allen-Bradley

W asortymencie sprzedawanych urządzeń dominują mikrosterowniki i urządzenia o średniej wielkości lub, ujmując to pod względem liczby we/wy, mające po kilkadziesiąt, kilkaset tego typu punktów. Stanowią one podstawę mniejszych i średniej wielkości systemów sterowania, które stosowane są w maszynach, na odcinkach linii technologicznych oraz w wielu aplikacjach poza przemysłem - np. układach technologicznych w branży wod-kan. Bazują one zarówno na sterownikach kompaktowych, jak też urządzeniach modułowych, czyli składających się z CPU oraz lokalnych i zdalnych układów we/wy.

Kolejne pod względem popularności są, analogicznie jak w poprzednich informatorach, najmniejsze sterowniki i przekaźniki programowalne. Te ostatnie mogą wykonywać proste zadania (funkcje) logiczne, przełączając wyjścia, sterując pracą odbiorników i, w części przypadków, przetwarzając sygnały analogowe.

Część z nich ma funkcje zbliżające je do niewielkich sterowników, takiej jak przykładowo wbudowany regulator PID. Jeżeli zaś chodzi o drugi biegun skali, to mamy tutaj do czynienia ze sprzedażą dużych jednostek - jest ona stabilna i oceniana podobnie jak w statystyce w IRA dwa lata temu.

Zmianą, która odróżnia bieżące wyniki od tych z poprzednich analiz, jest ewidentny wzrost w przypadku wykorzystania systemów PC-based. Sterowniki software’owe (SoftPLC), a więc bazujące na komputerach przemysłowych, niewątpliwie zyskują na popularności dzięki możliwościom związanym nie tylko z przetwarzaniem danych, ale przede wszystkim komunikacją i łatwością integracji w większych systemach. W przypadku omawianej grupy obserwować można było systematyczne wzrosty sięgające końca zeszłej dekady, co zresztą wynikało ze zwiększającej się akceptacji ze strony użytkowników.

Krzysztof Zajdel

CompArt Automation

  • Jaki charakter ma polski rynek sterowników programowalnych? Jacy dostawcy działają w tej branży?

Polski rynek PLC i PAC postrzegam jako dojrzały i ustabilizowany. Obecnie klienci dużo rzadziej niż w przeszłości są skłonni do częstych zmian stosowanych systemów, nawet jeśli wiązałoby się to z korzyściami technicznymi czy ekonomicznymi. Dzieje się tak dlatego, że już zdążyli wybrać rozwiązanie dla siebie optymalne oraz nawiązać dobre relacje z dostawcami.

Panuje jednak bardzo silna konkurencja. Obok lidera istnieje "grupa pościgowa" składająca się z 2-3 firm oraz bardzo liczna grupa mniejszych dostawców, którzy również znaleźli swoje stałe miejsce na rynku. Pod tym względem panuje większa różnorodność, niż np. na sąsiednim rynku niemieckim.

Obserwuję tutaj jednak pewien trend konsolidacyjny - więksi producenci umacniają się kosztem mniejszych. Jest to proces powolny, ale zauważalny i z pewnością będzie postępował. Spowodowane jest to faktem, że stosowanie produktów wiodących producentów jest dla firm aplikujących systemy bezpieczniejsze, nawet jeśli nie jest ani najtańsze, ani optymalne z technicznego punktu widzenia.

Trzeba pamiętać, że o wyborze sterownika decydują bardzo różne czynniki: preferencje użytkownika końcowego, język programowania, dostępność na rynku pracy programistów znających narzędzia. Dostawcy mniej popularnych systemów, aby utrzymać się w branży, muszą zaoferować więcej: niższą cenę, lepsze wsparcie techniczne, ciekawszy produkt, szybką dostawę, tanie lub nawet bezpłatne szkolenie.

...jednak PLC pozostają niezagrożone

 
Najbardziej perspektywiczne branże będące odbiorcami PLC i pokrewnych produktów

Tworząc analizy poświęcone rynkowi dystrybucji PLC i PAC w Polsce, pytamy respondentów o to, jakie czynniki mają ich zdaniem największy wpływ na omawianą branżę. Obecnie na rozwój tych produktów i rynku wpływa przede wszystkim popularyzacja wymienionych systemów PC-based, a więc komputerów przemysłowych, a także prostszych urządzeń sterujących - takich jak przekaźniki programowalne.

Dotyczy to jednak tylko części aplikacji - przykładowo takich, gdzie wymagane jest przetwarzanie dużych ilości danych i zapewnianie możliwości komunikacyjnych - w pierwszym z przypadków, czy aplikacji najprostszych, co dotyczy przekaźników programowalnych. Te ostatnie zresztą wyposażane są w kolejne nowe funkcje, co jest naturalnym procesem dyfuzji technologii z bardziej zaawansowanych urządzeń.

Warto przy tym zauważyć, że jedynie kilka procent respondentów uznało, że wymienione produkty mają znaczący wpływ na świat PLC. Odsetek ten jest mniejszy niż przed kilkoma laty, co można podsumować stwierdzeniem, że pozycja tradycyjnych sterowników programowalnych pozostaje niezagrożona.

Istotnym trendem w branży jest integracja sterowników z innymi urządzeniami - na przykład panelami operatorskimi, a także uzupełnianie PLC o funkcje komunikacji bezprzewodowej np. w sieciach komórkowych. W przypadku tych ostatnich wydźwięk bieżącego badania jest jasny - urządzenia tego typu są istotne przede wszystkim w aplikacjach specjalistycznych.

Takimi są m.in. systemy rozproszone i zastosowania w instalacjach rozległych terytorialnie. Jeżeli chodzi o PLC zintegrowane z HMI, to wyniki tutaj są mieszane, aczkolwiek przeważają odpowiedzi negatywne. Jest to jednocześnie różnica w stosunku do statystyki sprzed dwóch lat, kiedy mieliśmy w tej grupie do czynienia ze wzrostami.

Sytuacja na rynku

 
Dostawcy i marki oferowanych produktów

Omawiana branża zawsze była silnie konkurencyjna, czego jednym z powodów jest duża podaż produktów na rynku. Sterowniki należą do popularnych urządzeń i znaleźć je można w ofertach kilkudziesięciu dostawców. Dodatkowo po stronie odbiorców istnieją silne przyzwyczajenia co do marek stosowanych urządzeń, często związane ze wspomnianymi wcześniej standardami wykorzystywanymi w danym zakładzie i wynikającymi z tzw. list preferowanych dostawców.

Sprawia to również, że dostawcy mniej popularnych sterowników mają spore problemy z ich popularyzacją na rynku - szczególnie wśród większych odbiorców i firm z kapitałem obcym. Generalnie trzech na czterech respondentów oceniło, że konkurencja w branży jest silna, reszta uznała, że jest ona standardowa.

Jeżeli chodzi o sytuację na omawianym rynku, to na początku 2018 roku, gdy przeprowadzaliśmy ostatnie badanie rynku, mieliśmy do czynienia z jej bardzo dobrymi ocenami. Koniunktura w branży zawsze była pochodną sytuacji w gospodarce, w szczególności w przemyśle.

Stały popyt na sterowniki pochodził od odbiorców kupujących je na potrzeby utrzymania ruchu, jednak zdecydowanie najwięcej zakupów - i wolumenowo, i wartościowo - dokonywanych było w celu wykorzystania PLC w nowych maszynach i instalacjach technologicznych oraz w modernizacjach i rozbudowie tych już istniejących.

Dzisiaj liczba ocen "dobra" i "bardzo dobra" jest na tyle duża, aby móc w skrócie stwierdzić, że w omawianym sektorze mamy do czynienia z bardzo udanymi latami. Okres ten trwa przynajmniej od 2-3 lat, wnioskując po wynikach poprzednio przeprowadzonych przez redakcję badań.

Spójrzmy jeszcze na branżę pod kątem wartościowym, tj. rocznej sprzedaży PLC i pokrewnych produktów w Polsce. W przypadku poprzednich analiz średnie wartości wyliczone na bazie odpowiedzi ankietowych wynosiły 150 mln zł (2013 rok) oraz 130 mln zł (2015 rok). Obecnie wyniki są o kilka procent niższe niż poprzednio i średnia oraz mediana to około 120 mln zł.

Należy przy tym zaznaczyć, że podawane przez respondentów szacunki wynosiły od 30 do 250 mln zł. Na koniec dodajmy, że informacje na temat kluczowych trendów technologicznych i strony podażowej rynku, a także kwestii dotyczących zmian w PLC w epoce Industry 4.0 przedstawione zostały w wydaniu IRA 2019.

Dodatkowe dane tabelaryczne dotyczące dostawców omawianych produktów przedstawiono w poprzednim wydaniu informatora.

Najlepsi w branży

Zobacz również