Wibracje, tzn. cykliczne odchylenia maszyny lub jej części od pozycji ustalonej, są skutkiem sił powstających wewnątrz urządzenia - na przykład w wyniku niewyważenia jego wirujących elementów lub nierównomiernego rozkładu pola magnetycznego w silniku. W urządzeniach takich jak wentylatory, dmuchawy i pompy drgania są też wywoływane przez turbulencje w przepływie medium, z kolei w turbinach gazowych oraz kotłach mogą zachodzić turbulencje w procesie spalania.
Wibracje występują też na skutek tarcia, niewspółosiowości, obluzowania komponentów maszyn - na przykład pasów napędowych, osłabienia mocowania urządzenia z podstawą lub jej pęknięcia (rys. 1). Drgania wewnętrznych podzespołów przenoszą się też na obudowę, co może wzbudzać inne komponenty lub sąsiadujące maszyny do drgań. Nadmierne wibracje są więc przeważnie oznaką jakiegoś problemu w funkcjonowaniu maszyny, a zbagatelizowane prowadzić mogą m.in. do skrócenia czasu jej użytkowania lub jego części.
Na przykład dodatkowe dynamiczne obciążenie źle wpływa na pracę łożysk, komponentów i bez tego będących jedną z częstszych przyczyn awarii maszyn. Ponadto w przypadku precyzyjnych maszyn do obróbki drgania negatywnie wpływają na stan produktu, w tym na przykład na dokładność jego wymiarów lub jakość wykończenia powierzchni.
POMIARY WIBRODIAGNOSTYCZNE
Obsługując dane urządzenie, często łatwo można zorientować się od razu, gdy coś odbiega od normy - na przykład maszyna jest za gorąca lub zaczyna wibrować podczas pracy. Nie jest to jednak miarodajny sposób oceny stanu urządzenia, ponieważ wymaga sporego doświadczenia w jego obsłudze, a ponadto każdy człowiek może inaczej interpretować odbierane wrażenia zmysłowe. Ponadto niektórych usterek w ich wczesnej fazie, np. awarii łożysk lub przekładni, w ten sposób w ogóle nie można wykryć.
Z powyższych powodów w praktyce wykorzystuje się analizatory wibracji, które mierzą drgania, dostarczając wyniki pomiarów w postaci umożliwiającej ich porównanie z wartościami zamieszczonymi na przykład w normie lub w charakterystyce urządzenia. Przyrządy te, oprócz różnych dodatkowych funkcji, przeważnie mierzą cztery najważniejsze parametry drgań, tzn. ich częstotliwość, przemieszczenie, prędkość i przyspieszenie. Na podstawie każdego z nich lub kilku łącznie można wyciągnąć wnioski o aktualnym stanie urządzenia.
|
CZĘSTOTLIWOŚĆ DRGAŃ

Rys. 1. Tarcie, niewspółosiowość, obluzowanie komponentów maszyn, osłabienie mocowania urządzenia z podstawą lub jej pęknięcie - to częste przyczyny nadmiernych wibracji
Szukanie źródła awarii objawiającej się nadmiernymi wibracjami to w praktyce proces eliminacji, w którym cennym źródłem informacji może być widmo częstotliwościowe drgań. Analizując je, można powiązać częstotliwość wibracji z prędkością obrotową konkretnego elementu maszyny. Jeżeli częścią urządzenia jest na przykład wentylator z silnikiem o prędkości 2000 obr./min oraz pas napędzany przez silnik o prędkości 3400 obr./min, a zarejestrowane wibracje występują z częstotliwością 2000 cykli/min, jest bardzo prawdopodobne, że źródłem anomalii jest wentylator.
Wówczas z dalszej analizy można od razu wykluczyć pas napędowy i różne problemy w jego funkcjonowaniu, jak również napędzający go silnik, w tym np. problemy w zasilającej go instalacji elektrycznej. Niestety nie zawsze tak łatwo skojarzyć można objawy z ich przyczyną. Niektóre problemy, jak na przykład obluzowanie jakiegoś komponentu lub niewspółosiowość współpracujących elementów, są źródłem wibracji o częstotliwości odpowiadającej wielokrotności prędkości obrotowej komponentu.
Tak jest m.in. w przekładniach, w przypadku których problemy objawiają się wibracjami o częstotliwości równej na przykład iloczynowi liczby zębów i prędkości obrotów. Podobnie aerodynamiczne problemy w pracy wentylatorów skutkować mogą wibracjami o częstotliwości, która jest iloczynem prędkości obrotowej i liczby łopatek wirnika.
Często też nie sposób w ogóle powiązać częstotliwości drgań z prędkością obrotową jakiegokolwiek komponentu maszyny, na przykład gdy wibracje są generowane na skutek defektów łożysk lub gdy ich przyczyna ma charakter bardziej złożony, a drgania o różnych częstotliwościach nakładają się na siebie.